กำไรสะสม คืออะไร

กำไรสะสม (Retained Earnings) คือกำไรของจากการประกอบการของบริษัทตลอดอายุกิจการ แล้วเก็บไว้ในบริษัทแทนที่จะจ่ายคืนให้ผู้ถือหุ้นเป็นเงินปันผลทั้งหมด ตัวเลขนี้แสดงอยู่ในส่วนของผู้ถือหุ้นบนงบดุล

• กำไรสะสมคือกำไรที่บริษัทเก็บไว้ไม่จ่ายเป็นเงินปันผลทั้งหมด สะสมมาตั้งแต่ก่อตั้ง
• สูตร: กำไรสะสมปลายงวด = กำไรสะสมต้นงวด + กำไรสุทธิ − เงินปันผลจ่าย
• แสดงอยู่ในส่วนของผู้ถือหุ้น บนงบดุล ไม่ใช่เงินสดในบัญชีธนาคาร
• แบ่งเป็น 2 ประเภท: กำไรสะสมจัดสรรแล้ว กับ ยังไม่ได้จัดสรร
• บริษัทจำกัดต้องตั้งสำรองตามกฎหมายอย่างน้อย 5% ของกำไรสุทธิทุกครั้งที่จ่ายเงินปันผล (ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1202)

ความหมายของกำไรสะสม

กำไรสะสมคือผลรวมของกำไรสุทธิทุกรอบบัญชีที่ผ่านมา หลังหักเงินปันผลที่จ่ายให้ผู้ถือหุ้นแล้ว นับตั้งแต่วันที่บริษัทเริ่มดำเนินกิจการจนถึงวันที่ปิดงบการเงิน

พูดง่าย ๆ คือ ถ้าบริษัทคุณมีกำไร 1 ล้านบาทปีนี้ แล้วจ่ายเงินปันผล 400,000 บาท เงิน 600,000 บาทที่เหลือจะถูกเก็บเข้าบัญชีกำไรสะสม ปีหน้าถ้ามีกำไรอีก เงินก้อนนี้ก็จะสะสมเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1202 บริษัทจำกัดต้องจัดสรรเงินกำไรสำรองไว้อย่างน้อย 5% ของกำไรสุทธิทุกครั้งที่จ่ายเงินปันผล จนกว่าสำรองจะครบ 10% ของทุนจดทะเบียน เงินสำรองตามกฎหมายนี้เป็นส่วนหนึ่งของกำไรสะสมที่ถูก “ล็อกไว้” ไม่สามารถนำไปจ่ายปันผลได้

สูตรคำนวณกำไรสะสม

สูตรคำนวณไม่ซับซ้อน:

กำไรสะสมปลายงวด = กำไรสะสมต้นงวด + กำไรสุทธิประจำงวด − เงินปันผลจ่าย

ตัวอย่าง: บริษัทรับเหมาก่อสร้างแห่งหนึ่งมีกำไรสะสมต้นปี 2569 อยู่ที่ 3,000,000 บาท ระหว่างปีมีกำไรสุทธิ 1,500,000 บาท และจ่ายเงินปันผล 500,000 บาท

กำไรสะสมปลายปี = 3,000,000 + 1,500,000 − 500,000 = 4,000,000 บาท

ถ้าปีไหนบริษัทขาดทุนสุทธิ ตัวเลขกำไรสะสมก็จะลดลง เช่น ถ้าปีถัดมาขาดทุน 800,000 บาท กำไรสะสมก็เหลือ 3,200,000 บาท

ประเภทของกำไรสะสม

กำไรสะสมแบ่งเป็น 2 ประเภทหลัก:

ตัวอย่าง: ร้านค้าออนไลน์จดทะเบียนเป็นบริษัทจำกัด มีทุนจดทะเบียน 1,000,000 บาท กำไรสะสมรวม 500,000 บาท

• ต้องตั้งสำรองตามกฎหมาย = 10% ของทุนจดทะเบียน = 100,000 บาท (ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1202)
• กำไรสะสมจัดสรรแล้ว = 100,000 บาท
• กำไรสะสมยังไม่ได้จัดสรร = 400,000 บาท (ส่วนนี้จ่ายปันผลได้)

กำไรสะสมแสดงอยู่ตรงไหนในงบการเงิน

กำไรสะสมปรากฏใน 2 งบการเงินหลัก:

1. งบดุล (งบแสดงฐานะการเงิน) — อยู่ในฝั่งส่วนของผู้ถือหุ้น ต่อจากทุนจดทะเบียนและส่วนเกินมูลค่าหุ้น (ตามประกาศกรมพัฒนาธุรกิจการค้า เรื่อง กำหนดรายการย่อที่ต้องมีในงบการเงิน พ.ศ. 2566)
2. งบการเปลี่ยนแปลงส่วนของเจ้าของ — แสดงความเคลื่อนไหวของกำไรสะสมตลอดรอบบัญชี เริ่มจากยอดต้นงวด บวกกำไรสุทธิ หักเงินปันผล จนได้ยอดปลายงวด

กำไรสุทธิจากงบกำไรขาดทุนจะเพิ่มกำไรสะสมในงบดุลทุกสิ้นรอบบัญชี ทั้งสองงบเชื่อมกันตรงจุดนี้

กำไรสะสมไม่ใช่เงินสด

เรื่องที่เข้าใจผิดมากที่สุดคือ คิดว่ากำไรสะสม 5 ล้านบาท แปลว่าบริษัทมีเงินสดในบัญชี 5 ล้านบาท ซึ่งไม่ถูกต้อง

กำไรสะสมเป็นตัวเลขทางบัญชี ไม่ใช่เงินสดจริง ๆ ที่อยู่ในบัญชีธนาคาร กำไรที่สะสมมาอาจถูกนำไปใช้ซื้อเครื่องจักร ซื้อสินค้าเข้าสต็อก หรือปล่อยเครดิตให้ลูกค้าแล้วก็ได้

ตัวอย่าง: คลินิกความงามมีกำไรสะสม 2,000,000 บาท แต่เงินสดในบัญชีเหลือ 300,000 บาท เพราะเอากำไรไปซื้อเครื่องเลเซอร์ 1,200,000 บาท และมีลูกหนี้ค้างจ่ายอีก 500,000 บาท กำไรสะสมยังอยู่ครบ 2 ล้านในงบดุล แต่กระจายอยู่ในรูปสินทรัพย์อื่นที่ไม่ใช่เงินสด

ถ้าอยากรู้ว่าบริษัทมีเงินสดจริงเท่าไหร่ ต้องดูงบกระแสเงินสด ไม่ใช่ดูกำไรสะสม

ความสำคัญของกำไรสะสมต่อธุรกิจ SME

กำไรสะสมสำคัญกับธุรกิจ SME อย่างน้อย 3 เรื่อง:

1. แหล่งเงินทุนขยายกิจการที่ไม่ต้องกู้ — แทนที่จะกู้แบงก์มาจ่ายดอกเบี้ย คุณใช้กำไรสะสมลงทุนเปิดสาขาใหม่หรือซื้ออุปกรณ์ได้เลย ไม่มีภาระดอกเบี้ย

2. ธนาคารดูก่อนปล่อยกู้ — ธนาคารจะดูกำไรสะสมเป็นหนึ่งในตัวชี้วัดว่าธุรกิจคุณมั่นคงหรือไม่ กำไรสะสมเป็นบวกมาต่อเนื่องหลายปี = สัญญาณดี แต่ถ้ากำไรสะสมติดลบ (ขาดทุนสะสม) = ธนาคารจะกังวลเรื่องความสามารถในการชำระหนี้

3. ตัวชี้วัดผลงานระยะยาว — กำไรสุทธิบอกผลงานแค่ปีเดียว แต่กำไรสะสมบอกว่าตลอดอายุกิจการ ธุรกิจคุณทำกำไรสะสมรวมได้เท่าไหร่ เป็นตัวเลขที่นักลงทุนและผู้ถือหุ้นใช้ประเมินความสามารถของผู้บริหาร

กำไรสะสมกับเงินปันผล

กำไรสะสมกับเงินปันผลเป็นเรื่องที่อยู่ตรงข้ามกัน ยิ่งจ่ายเงินปันผลมาก กำไรสะสมก็ยิ่งน้อย

ข้อกฎหมายสำคัญ: ห้ามจ่ายเงินปันผลจากเงินสำรองตามกฎหมาย และห้ามจ่ายปันผลถ้าบริษัทยังมีขาดทุนสะสมอยู่ (ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1201)

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเกี่ยวกับกำไรสะสม

คิดว่ากำไรสะสมคือเงินสดในบัญชี — ตามที่อธิบายข้างต้น กำไรสะสมเป็นตัวเลขทางบัญชี อาจกระจายอยู่ในสินทรัพย์หลายรูปแบบ

จ่ายเงินปันผลเกินกำไรสะสมที่มี — บริษัทจำกัดจ่ายเงินปันผลได้เฉพาะจากกำไรสะสมยังไม่ได้จัดสรรเท่านั้น ถ้าจ่ายเกินถือว่าผิดกฎหมาย กรรมการอาจต้องรับผิดชอบส่วนตัว

ลืมตั้งสำรองตามกฎหมายก่อนจ่ายปันผล — ทุกครั้งที่จ่ายเงินปันผล ต้องตั้งสำรองอย่างน้อย 5% ของกำไรสุทธิจนกว่าจะครบ 10% ของทุนจดทะเบียน (ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1202) ถ้าลืมตั้ง ผู้สอบบัญชีจะตั้งข้อสังเกตในรายงาน

ไม่แยกกำไรสะสมจัดสรรกับยังไม่ได้จัดสรร — ทำให้ไม่รู้ว่าจ่ายปันผลได้จริงเท่าไหร่ เป็นข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในธุรกิจ SME ที่เพิ่งเปลี่ยนจากกิจการเจ้าของคนเดียวมาจดบริษัท

บันทึกบัญชีแก้ไขข้อผิดพลาดปีก่อนไม่ถูกต้อง — ถ้าพบข้อผิดพลาดทางบัญชีของงวดก่อน ต้องปรับปรุงผ่านบัญชีกำไรสะสม ไม่ใช่ผ่านงบกำไรขาดทุนของปีปัจจุบัน (ตามมาตรฐานการบัญชี NPAEs บทที่ 5 เรื่องการเปลี่ยนแปลงนโยบายการบัญชี และข้อผิดพลาด)

ปิดงบการเงินแล้วกำไรสะสมไม่ตรง ให้ซิมเปิล บาลานซ์ช่วยตรวจสอบให้ → ปรึกษาฟรีผ่าน Messenger

โทรปรึกษา: 092-853-5600

ดูรีวิวจากลูกค้าของเรา → Google Business Profile

ติดตาม Simple Balance → Facebook Page

แหล่งอ้างอิง

1. ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1201 — ห้ามจ่ายเงินปันผลจากเงินประเภทอื่นนอกจากกำไร
2. ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1202 — ตั้งสำรองตามกฎหมาย 5% ทุกครั้งที่จ่ายปันผล
3. ประกาศกรมพัฒนาธุรกิจการค้า เรื่อง กำหนดรายการย่อ พ.ศ. 2566 — กรมพัฒนาธุรกิจการค้า
4. มาตรฐานการบัญชี NPAEs บทที่ 5 — สภาวิชาชีพบัญชี
5. ความรู้ทางการเงินสำหรับนักลงทุน — ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย
6. Accounting 101 Ch.4 (หน้า 182-184) — สำนักพิมพ์ธรรมนิติ