งบกระแสเงินสด (Cash Flow Statement) คือ งบการเงินที่แสดงว่าเงินสดของธุรกิจมาจากไหนและจ่ายไปไหนในรอบบัญชีที่ผ่านมา ต่างจากงบกำไรขาดทุนที่บอกแค่ว่า “กำไรหรือขาดทุนเท่าไหร่” งบกระแสเงินสดบอกสิ่งที่สำคัญกว่าคือธุรกิจมีเงินสดพอชำระค่าใช้จ่ายต่างๆ หรือไม่
- งบกระแสเงินสดแสดงเงินสดที่เข้าและออกจากธุรกิจในรอบบัญชี ไม่ใช่กำไรทางบัญชี
- แบ่งเป็น 3 กิจกรรม: ดำเนินงาน ลงทุน และจัดหาเงิน
- ธุรกิจที่มีกำไรสุทธิสูงแต่กระแสเงินสดติดลบ อาจมีปัญหาสภาพคล่องจนปิดกิจการได้
- กิจการที่มีส่วนได้เสียสาธารณะ (เช่น บริษัทมหาชน สถาบันการเงิน) ต้องจัดทำงบนี้ (ตามมาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 7)
- SME ทั่วไปไม่บังคับ แต่ทำแล้วได้ประโยชน์ในการวางแผนเงินสดและขอสินเชื่อธนาคาร
ความหมายของงบกระแสเงินสด
งบกระแสเงินสดคือรายงานที่แสดงการเปลี่ยนแปลงของเงินสดและรายการเทียบเท่าเงินสดของกิจการในช่วงเวลาหนึ่ง (ตามมาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 7 เรื่อง งบกระแสเงินสด) โดย “เงินสด” หมายถึงเงินสดในมือและในธนาคารที่สามารถถอนได้ทันที ส่วน “รายการเทียบเท่าเงินสด” หมายถึงเงินลงทุนระยะสั้นที่มีสภาพคล่องสูง เปลี่ยนเป็นเงินสดได้ทันทีในจำนวนที่ทราบได้ เช่น เงินฝากประจำที่มีกำหนดไม่เกิน 3 เดือน (ตามประกาศกรมพัฒนาธุรกิจการค้า พ.ศ. 2566 เรื่อง กำหนดรายการย่อที่ต้องมีในงบการเงิน)
ธุรกิจที่มียอดขาย 10 ล้านบาทต่อปีอาจมีกำไรสุทธิ 1.5 ล้านบาท แต่ถ้าลูกค้ายังไม่จ่ายเงิน 3 ล้านบาท และคุณต้องจ่ายค่าสินค้าให้ซัพพลายเออร์ทุกเดือน เงินสดในบัญชีอาจไม่พอจ่ายเงินเดือนพนักงาน งบกระแสเงินสดจะช่วยให้คุณเห็นปัญหานี้ก่อนที่จะสายเกินไป
องค์ประกอบ 3 กิจกรรมในงบกระแสเงินสด
งบกระแสเงินสดจำแนกการเคลื่อนไหวของเงินสดออกเป็น 3 กิจกรรมหลัก (ตามมาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 7)
1. กิจกรรมดำเนินงาน (Operating Activities)
กิจกรรมดำเนินงานคือกิจกรรมหลักที่ทำให้ธุรกิจมีรายได้ เช่น เงินสดรับจากการขายสินค้าและให้บริการ เงินสดรับจากลูกหนี้ เงินสดจ่ายซื้อสินค้า จ่ายเงินเดือนพนักงาน จ่ายค่าเช่าสำนักงาน ตัวเลขในส่วนนี้บอกว่าธุรกิจหลักของคุณสร้างเงินสดได้จริงหรือกำลังขาดทุน ถ้ากระแสเงินสดจากการดำเนินงานติดลบอย่างต่อเนื่อง แปลว่าธุรกิจไม่สามารถอยู่ด้วยตัวเองได้
2. กิจกรรมลงทุน (Investing Activities)
กิจกรรมลงทุนคือการซื้อหรือขายสินทรัพย์ระยะยาว เช่น ซื้อที่ดิน ซื้อเครื่องจักร ซื้อรถยนต์บริษัท หรือขายอุปกรณ์เก่าออกไป เงินสดในส่วนนี้มักเป็นลบเพราะธุรกิจที่กำลังเติบโตต้องลงทุนซื้อสินทรัพย์ถาวรเพิ่ม
3. กิจกรรมจัดหาเงิน (Financing Activities)
กิจกรรมจัดหาเงินคือการเปลี่ยนแปลงในส่วนของเจ้าของและส่วนของการกู้ยืม เช่น รับเงินจากการออกหุ้นทุน กู้เงินจากธนาคาร จ่ายคืนเงินกู้ระยะยาว หรือจ่ายเงินปันผล
| กิจกรรม | เงินสดรับ (ตัวอย่าง) | เงินสดจ่าย (ตัวอย่าง) |
|---|---|---|
| ดำเนินงาน | รับเงินจากลูกค้า รับดอกเบี้ย | จ่ายซัพพลายเออร์ จ่ายเงินเดือน จ่ายภาษี |
| ลงทุน | ขายที่ดิน ขายอุปกรณ์เก่า | ซื้อเครื่องจักร ซื้ออาคาร |
| จัดหาเงิน | กู้สินเชื่อธนาคาร รับเงินลงทุนจากผู้ถือหุ้น | คืนเงินกู้ จ่ายเงินปันผล |
งบกระแสเงินสด กับ งบกำไรขาดทุน ต่างกันอย่างไร
หลายคนคิดว่ากำไรดี แปลว่ามีเงิน” แต่จริง ๆ ไม่ใช่เสมอไป งบกำไรขาดทุนบันทึกรายได้ตามหลักคงค้าง (ตาม พ.ร.บ.การบัญชี พ.ศ. 2543) คือบันทึกตอนที่ส่งมอบสินค้าหรือบริการ แม้ยังไม่ได้รับเงิน แต่งบกระแสเงินสดนับเฉพาะเงินที่เข้าออกบัญชีจริง
| หัวข้อ | งบกำไรขาดทุน | งบกระแสเงินสด |
|---|---|---|
| วัดอะไร | กำไรหรือขาดทุน (ตามหลักคงค้าง) | เงินสดเข้า-ออกจริง |
| รวมลูกหนี้ที่ยังไม่จ่าย | รวม (นับเป็นรายได้แล้ว) | ไม่รวม (ยังไม่ได้เงิน) |
| รวมค่าเสื่อมราคา | รวม (เป็นค่าใช้จ่าย) | ไม่รวม (ไม่ใช่เงินสดจ่ายจริง) |
| บอกอะไร | ธุรกิจทำกำไรได้ไหม | ธุรกิจมีเงินพอจ่ายบิลไหม |
ตัวอย่าง: ร้านวัสดุก่อสร้างขายของ 2 ล้านบาทในเดือนมีนาคม แต่ลูกค้ารับเหมาขอเครดิต 60 วัน งบกำไรขาดทุนจะบันทึกรายได้ 2 ล้านบาททันที แต่งบกระแสเงินสดจะแสดงว่าเงินสดรับจากลูกค้าเป็น 0 บาท ถ้าต้องจ่ายค่าสินค้าให้ซัพพลายเออร์ภายใน 30 วัน คุณอาจต้องกู้เงินมาหมุนแม้กำไรจะดูดี
วิธีจัดทำงบกระแสเงินสด 2 วิธี
การจัดทำงบกระแสเงินสดทำได้ 2 วิธี ตามลักษณะการแสดงกระแสเงินสดจากกิจกรรมดำเนินงาน (ตามมาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 7)
วิธีทางตรง (Direct Method) แสดงรายการรับรายจ่ายเงินสดจากกิจกรรมดำเนินงานโดยตรง เช่น เงินสดรับจากลูกค้า เงินสดจ่ายซื้อวัตถุดิบ จ่ายเงินเดือน วิธีนี้อ่านเข้าใจง่ายกว่าเพราะเห็นตัวเลขรับ-จ่ายชัดเจน
วิธีทางอ้อม (Indirect Method) เริ่มจากกำไรสุทธิในงบกำไรขาดทุน แล้วปรับกลับด้วยรายการที่ไม่ใช่เงินสด เช่น บวกกลับค่าเสื่อมราคา ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ และปรับด้วยการเปลี่ยนแปลงในสินทรัพย์หมุนเวียนและหนี้สินหมุนเวียน วิธีนี้ใช้กันแพร่หลายกว่าเพราะข้อมูลหาง่ายจากงบดุลเปรียบเทียบ 2 ปี
ทั้งสองวิธีให้ผลลัพธ์ตัวเลขกระแสเงินสดสุทธิเท่ากัน ต่างกันแค่วิธีนำเสนอในส่วนกิจกรรมดำเนินงานเท่านั้น
ใครต้องจัดทำงบกระแสเงินสด
ตามมาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับกิจการที่มีส่วนได้เสียสาธารณะ (TFRS) บริษัทมหาชนจำกัดและกิจการที่มีส่วนได้เสียสาธารณะ เช่น สถาบันการเงิน บริษัประกัน ต้อง จัดทำงบกระแสเงินสด
สำหรับ SME ทั่วไปที่ใช้มาตรฐาน NPAEs (มาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะ) ไม่ได้บังคับให้จัดทำงบกระแสเงินสด แต่ทำแล้วได้ประโยชน์หลายประการ:
- ธนาคารมักของบกระแสเงินสดประกอบการพิจารณาสินเชื่อ
- เจ้าของธุรกิจเห็นภาพชัดว่าเงินสดหายไปไหน
- วางแผนเงินสดล่วงหน้าได้ ไม่ต้องรอจนเงินใกล้หมด
ตัวอย่างงบกระแสเงินสดฉบับย่อ
สมมติร้านขายอุปกรณ์ไฟฟ้า มียอดขายปีละ 5 ล้านบาท:
| รายการ | จำนวน (บาท) |
|---|---|
| กิจกรรมดำเนินงาน | |
| เงินสดรับจากลูกค้า | 4,200,000 |
| เงินสดจ่ายซื้อสินค้า | (2,800,000) |
| เงินสดจ่ายเงินเดือน | (600,000) |
| เงินสดจ่ายค่าเช่า/ค่าใช้จ่ายอื่น | (400,000) |
| จ่ายภาษีเงินได้ | (120,000) |
| เงินสดสุทธิจากกิจกรรมดำเนินงาน | 280,000 |
| กิจกรรมลงทุน | |
| ซื้อรถกระบะบริษัท | (450,000) |
| เงินสดสุทธิจากกิจกรรมลงทุน | (450,000) |
| กิจกรรมจัดหาเงิน | |
| กู้เงินธนาคาร | 300,000 |
| ชำระคืนเงินกู้ | (80,000) |
| เงินสดสุทธิจากกิจกรรมจัดหาเงิน | 220,000 |
| เงินสดเพิ่มขึ้น (ลดลง) สุทธิ | 50,000 |
| เงินสดต้นงวด | 200,000 |
| เงินสดปลายงวด | 250,000 |
จากตัวอย่างนี้ ธุรกิจสร้างเงินสดจากการดำเนินงาน 280,000 บาท แต่ซื้อรถบริษัท 450,000 บาท จึงต้องกู้เงินเพิ่ม 300,000 บาท สุดท้ายเงินสดเพิ่มขึ้นสุทธิ 50,000 บาท ตัวเลขเงินสดปลายงวด 250,000 บาทนี้ต้องตรงกับยอดเงินสดและรายการเทียบเท่าเงินสดในงบดุล ณ วันสิ้นรอบบัญชี
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเกี่ยวกับงบกระแสเงินสด
คิดว่ากำไรคือเงินสด นี่คือข้อผิดพลาดอันดับ 1 กำไรสุทธิเป็นตัวเลขทางบัญชีที่รวมรายได้ที่ยังไม่ได้รับเงินและหักค่าเสื่อมราคาที่ไม่ได้จ่ายเงินจริง ธุรกิจที่มีกำไร 2 ล้านบาทอาจมีเงินสดในบัญชีแค่ 200,000 บาท
ไม่แยกเงินเจ้าของกับเงินบริษัท เจ้าของ SME หลายคนใช้บัญชีเดียวกัน ทำให้กระแสเงินสดในงบไม่สะท้อนความเป็นจริง การถอนเงินส่วนตัวควรบันทึกเป็นกิจกรรมจัดหาเงิน ไม่ใช่ค่าใช้จ่ายดำเนินงาน
ไม่ทำงบกระแสเงินสดเลยเพราะกฎหมายไม่บังคับ แม้ SME ที่ใช้มาตรฐาน NPAEs จะไม่ถูกบังคับ แต่ธนาคารพาณิชย์มักขอดูงบกระแสเงินสดเมื่อคุณยื่นขอสินเชื่อ ถ้าไม่มี อาจทำให้พิจารณาสินเชื่อล่าช้า
ให้ ซิมเปิล บาลานซ์ ช่วยจัดทำงบกระแสเงินสดและปิดงบการเงินให้ธุรกิจคุณ → ปรึกษาฟรีผ่าน Messenger
โทรปรึกษา: 092-853-5600
ดูรีวิวจากลูกค้าของเรา → Google Business Profile
ติดตาม Simple Balance → Facebook Page