ส่วนของเจ้าของ คืออะไร

ส่วนของเจ้าของ (Owner’s Equity) คือ มูลค่าสุทธิของกิจการที่เหลือหลังจากนำสินทรัพย์ทั้งหมดมาหักหนี้สินทั้งหมดออก ถ้าคุณเป็นเจ้าของธุรกิจ ตัวเลขนี้บอกว่าคุณเป็นเจ้าของมูลค่าจริง ๆ เท่าไหร่ หลังชำระหนี้ทั้งหมดแล้ว

• ส่วนของเจ้าของ คือ สินทรัพย์ทั้งหมด − หนี้สินทั้งหมด (ตามสมการบัญชี)
• แสดงในงบดุลฝั่งขวาล่าง ร่วมกับหนี้สิน
• ประกอบด้วย ทุนจดทะเบียน + กำไรสะสม + ส่วนเกินมูลค่าหุ้น (สำหรับบริษัทจำกัด)
• ถ้าส่วนของเจ้าของติดลบ แสดงว่าธุรกิจมีหนี้มากกว่าสินทรัพย์ เป็นสัญญาณอันตราย
• ธนาคารและนักลงทุนดูตัวเลขนี้เป็นอันดับแรก ๆ เพื่อประเมินความแข็งแรงของธุรกิจ

ความหมายของส่วนของเจ้าของ

ส่วนของเจ้าของ คือ ส่วนได้เสียคงเหลือในสินทรัพย์ของกิจการหลังหักหนี้สินทั้งสิ้นแล้ว (ตามกรอบแนวคิดสำหรับการรายงานทางการเงิน สภาวิชาชีพบัญชีฯ)

มาจากสมการบัญชี ซึ่งเป็นหัวใจของระบบบัญชีทั้งหมด

สินทรัพย์ = หนี้สิน + ส่วนของเจ้าของ

จัดสมการใหม่ก็คือ

ส่วนของเจ้าของ = สินทรัพย์ − หนี้สิน

แปลว่า ส่วนของเจ้าของอยู่ตรงข้ามกับหนี้สิน — หนี้สินคือส่วนที่เป็นของเจ้าหนี้ ส่วนของเจ้าของคือส่วนที่เป็นของเจ้าของจริง ๆ ทั้งสองอยู่ฝั่งขวาของงบดุล รวมกันต้องเท่ากับสินทรัพย์ฝั่งซ้าย

เช่น คุณเปิดร้านอาหารมีสินทรัพย์รวม 3,000,000 บาท (เงินสด อุปกรณ์ครัว สินค้าวัตถุดิบ) แต่มีหนี้สิน 1,800,000 บาท (เงินกู้ธนาคาร เจ้าหนี้การค้า) ส่วนของเจ้าของจะเท่ากับ 3,000,000 − 1,800,000 = 1,200,000 บาท ตัวเลขนี้คือมูลค่าที่คุณเป็นเจ้าของจริง ๆ

องค์ประกอบของส่วนของเจ้าของ

ส่วนของเจ้าของไม่ได้มีแค่ตัวเลขเดียว แต่ประกอบด้วยหลายส่วน ตามแต่ประเภทของกิจการ

สำหรับบริษัทจำกัด (บจก.)

ตามประกาศกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) เรื่อง กำหนดรายการย่อที่ต้องมีในงบการเงิน พ.ศ. 2566 ส่วนของผู้ถือหุ้นประกอบด้วย

สำหรับห้างหุ้นส่วนจำกัด (หจก.)

สำหรับกิจการเจ้าของคนเดียว

โครงสร้างง่ายที่สุด มีแค่ ทุนของเจ้าของ + กำไรสะสม − ถอนใช้ส่วนตัว

ส่วนของเจ้าของ กับ ส่วนของผู้ถือหุ้น ต่างกันยังไง

หลายคนสับสนระหว่างสองคำนี้ จริง ๆ แล้วเป็นแนวคิดเดียวกัน แต่ใช้เรียกต่างกันตามประเภทกิจการ

ในทางปฏิบัติ ถ้าคุณเปิด หจก. หรือทำธุรกิจคนเดียว ใช้คำว่า “ส่วนของเจ้าของ” ถ้าเปิดบริษัทจำกัด ใช้ “ส่วนของผู้ถือหุ้น” แต่แก่นของเนื้อหาเหมือนกัน คือมูลค่าสุทธิที่เป็นของเจ้าของจริง ๆ

ตัวอย่างการคำนวณส่วนของเจ้าของ

ลองคิดว่า คุณเปิดร้านขายของออนไลน์เป็น หจก. มีข้อมูล ณ สิ้นปี 2568 ดังนี้

สินทรัพย์:

• เงินสดในบัญชี: 500,000 บาท
• สินค้าคงเหลือ: 300,000 บาท
• อุปกรณ์สำนักงาน: 200,000 บาท
• สินทรัพย์รวม: 1,000,000 บาท

หนี้สิน:

• เจ้าหนี้การค้า: 150,000 บาท
• เงินกู้ระยะสั้น: 250,000 บาท
• หนี้สินรวม: 400,000 บาท

ส่วนของเจ้าของ = 1,000,000 − 400,000 = 600,000 บาท

ตัวเลข 600,000 บาทนี้คือมูลค่าที่คุณเป็นเจ้าของจริง ๆ ถ้าคุณปิดกิจการวันนี้ ขายสินทรัพย์ทุกอย่างแล้วจ่ายหนี้หมด คุณจะเหลือเงินประมาณ 600,000 บาท

สิ่งที่ทำให้ส่วนของเจ้าของเพิ่มขึ้นหรือลดลง

เพิ่มขึ้นเมื่อ

• เจ้าของลงทุนเพิ่ม — เช่น นำเงินส่วนตัว 500,000 บาทเข้ามาเพิ่มทุนในกิจการ
• กิจการมีกำไร — กำไรสุทธิจะไหลเข้าไปเพิ่มในกำไรสะสม
• มูลค่าสินทรัพย์เพิ่มขึ้น — เช่น กิจการที่ใช้มาตรฐาน TFRS เต็มรูปแบบ สามารถตีราคาที่ดินหรืออาคารเพิ่มขึ้นตามราคาตลาดได้ (ตาม มาตรฐานการบัญชี ฉบับที่ 16 เรื่อง ที่ดิน อาคารและอุปกรณ์ — แต่ SME ที่ใช้ NPAEs จะบันทึกสินทรัพย์ตามราคาทุนเดิม จึงไม่มีรายการนี้)

ลดลงเมื่อ

• เจ้าของถอนเงินออก — การถอนใช้ส่วนตัว (Drawing) หรือจ่ายเงินปันผล
• กิจการขาดทุน — ผลขาดทุนจะกินส่วนของเจ้าของลง
• ค่าเสื่อมราคาของสินทรัพย์ถาวร — ค่าเสื่อมราคาเป็นค่าใช้จ่ายที่ทำให้กำไรลดลง เมื่อกำไรลดลง กำไรสะสมก็ลดลงตาม ส่วนของเจ้าของจึงลดลงด้วย

ทำไมเจ้าของธุรกิจต้องสนใจตัวเลขนี้

ส่วนของเจ้าของเป็นตัวเลขที่ธนาคาร นักลงทุน และคู่ค้าดูเป็นอันดับแรกเพื่อวัดความแข็งแรงของธุรกิจ

1. ธนาคารใช้ประเมินสินเชื่อ
เมื่อคุณขอกู้เงินทำธุรกิจ ธนาคารจะดูอัตราส่วนหนี้สินต่อส่วนของเจ้าของ (D/E Ratio) คือ เอาหนี้ทั้งหมดหารด้วยส่วนของเจ้าของ ถ้า D/E สูงเกินไป เช่น หนี้ 5 ล้าน ส่วนของเจ้าของแค่ 1 ล้าน (D/E = 5 เท่า) ธนาคารมีโอกาสไม่อนุมัติ เพราะธุรกิจพึ่งเงินกู้มากเกินไป

2. บอกว่าธุรกิจสร้างความมั่งคั่งได้จริงไหม
ถ้าส่วนของเจ้าของเพิ่มขึ้นทุกปี แปลว่าธุรกิจทำกำไรได้จริงและสะสมมูลค่าให้เจ้าของ แต่ถ้าลดลงเรื่อย ๆ แปลว่าธุรกิจกำลังกินทุนตัวเอง ต้องรีบแก้ไข

3. ส่วนของเจ้าของติดลบ = สัญญาณอันตราย
ถ้าหนี้สินมากกว่าสินทรัพย์ ส่วนของเจ้าของจะติดลบ พูดง่าย ๆ คือแม้ขายทุกอย่างก็ยังไม่พอจ่ายหนี้ ในทางกฎหมาย ผู้บริหารต้องเปิดเผยเรื่องนี้ในหมายเหตุประกอบงบการเงิน และผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA) ต้องแจ้งในรายงานของผู้สอบบัญชี (ตามมาตรฐานการสอบบัญชี รหัส 570 เรื่องการดำเนินงานต่อเนื่อง)

4. ใช้ในการปิดงบการเงิน
ตอนปิดงบประจำปี นักบัญชีต้องตรวจสอบว่าส่วนของเจ้าของในงบดุลถูกต้อง ตรงกับยอดทุนจดทะเบียน + กำไรสะสม + รายการอื่น ๆ ถ้ายอดไม่ตรง งบการเงินจะไม่ผ่านการตรวจสอบจากผู้สอบบัญชี และคุณต้องยื่นงบการเงินต่อ DBD (กรมพัฒนาธุรกิจการค้า) ภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด — สำหรับ หจก. คือภายใน 5 เดือนนับแต่วันปิดบัญชี ส่วน บจก. ต้องยื่นภายใน 1 เดือนหลังที่ประชุมใหญ่อนุมัติงบ (ตาม พ.ร.บ.การบัญชี พ.ศ. 2543 มาตรา 11)

ส่วนของเจ้าของแสดงอยู่ในงบอะไรบ้าง

ส่วนของเจ้าของปรากฏใน 2 งบการเงินหลัก

งบดุล (งบแสดงฐานะการเงิน) — แสดงยอดคงเหลือ ณ วันสิ้นรอบบัญชี เช่น ณ 31 ธ.ค. 2568 ส่วนของเจ้าของมีเท่าไหร่ อยู่ฝั่งขวาล่างของงบดุล ใต้หนี้สิน

งบการเปลี่ยนแปลงส่วนของเจ้าของ — แสดงความเคลื่อนไหวตลอดรอบบัญชี เช่น เพิ่มทุนเท่าไหร่ กำไรสะสมเท่าไหร่ จ่ายปันผลเท่าไหร่ เป็นงบที่ต้องยื่นต่อ DBD ควบคู่กับงบดุลและงบกำไรขาดทุน (ตามประกาศกรมพัฒนาธุรกิจการค้า พ.ศ. 2566)

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

ไม่แยกเงินส่วนตัวออกจากเงินกิจการ — นี่คือข้อผิดพลาดอันดับ 1 ของ SME ไทย ถ้าเจ้าของถอนเงินจากบัญชีบริษัทไปใช้ส่วนตัวโดยไม่มีการบันทึกบัญชี ตัวเลขส่วนของเจ้าของในงบจะไม่ตรง ต้องบันทึกทุกครั้งว่าเป็นการถอนใช้ส่วนตัว (Drawing) เพื่อให้ยอดถูกต้องตอนปิดงบการเงิน

สับสนระหว่างทุนจดทะเบียนกับเงินจริงในบัญชี — ทุนจดทะเบียน 1 ล้านบาท ไม่ได้แปลว่าบริษัทมีเงิน 1 ล้านบาท ทุนจดทะเบียนคือตัวเลขที่ระบุไว้ตอนจดทะเบียนบริษัทกับ DBD ส่วนเงินจริงที่ผู้ถือหุ้นจ่ายเข้ามาคือ “ทุนที่ชำระแล้ว” ซึ่งอาจน้อยกว่า

ไม่ตรวจสอบส่วนของเจ้าของก่อนปิดงบ — หลายธุรกิจปิดงบทุกปีแต่ไม่เคยดูว่าส่วนของเจ้าของเปลี่ยนแปลงยังไง กำไรสะสมตรงไหม มีรายการอะไรที่ยังไม่ได้บันทึก การกระทบยอดส่วนของเจ้าของก่อนปิดงบจะช่วยให้งบการเงินถูกต้องและผ่านการตรวจสอบจากผู้สอบบัญชีรับอนุญาต

ให้ ซิมเปิล บาลานซ์ ช่วยดูแลงบการเงินให้ธุรกิจคุณ → ปรึกษาฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย
โทรปรึกษา: 092-853-5600
ดูรีวิวจากลูกค้าของเรา → Google Business Profile
ติดตาม Simple Balance → Facebook Page