งบทดลอง คืออะไร

งบทดลอง คืออะไร — คือรายงานทางบัญชีที่รวบรวมยอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภททุกบัญชี ณ วันที่กำหนด แล้วแยกแสดงเป็นช่องเดบิตกับเครดิต ถ้ายอดรวมทั้งสองฝั่งเท่ากัน แปลว่าการบันทึกบัญชีเบื้องต้นถูกต้องตามหลักบัญชีคู่ (Double Entry — ระบบที่ทุกรายการค้าต้องบันทึกทั้งด้านเดบิตและเครดิตเป็นจำนวนเท่ากัน) ถ้ายอดไม่เท่ากัน ต้องกลับไปหาจุดผิดพลาดก่อนปิดงบการเงิน

• งบทดลอง (Trial Balance) คือรายงานสรุปยอดเดบิตและเครดิตของบัญชีทุกบัญชี
• ยอดรวมเดบิตต้องเท่ากับเครดิตเสมอ ถ้าไม่เท่ากัน แปลว่ามีข้อผิดพลาดในการบันทึกบัญชี
• เป็นขั้นตอนสำคัญก่อนจัดทำงบการเงินและปิดงบประจำปี
• แบ่งเป็น 2 ประเภท: งบทดลองก่อนปรับปรุง และงบทดลองหลังปรับปรุง
• ทุกนิติบุคคลต้องจัดทำตาม พ.ร.บ.การบัญชี พ.ศ. 2543

ทำไมธุรกิจต้องทำงบทดลอง

งบทดลองเป็นเครื่องมือตรวจสอบความถูกต้องของการบันทึกบัญชีที่สำคัญที่สุดก่อนปิดงบการเงิน

สมมติว่าคุณเปิดร้านขายของออนไลน์ มียอดขาย 500,000 บาท ค่าสินค้า 200,000 บาท ค่าเช่าออฟฟิศ 50,000 บาท เงินกู้ 300,000 บาท — ทุกรายการเหล่านี้ถูกบันทึกในบัญชีแยกประเภทตลอดทั้งเดือน งบทดลองทำหน้าที่เอายอดจากบัญชีแยกประเภททุกบัญชีมาสรุปรวมกัน แล้วตรวจสอบว่ายอดเดบิตรวมเท่ากับยอดเครดิตรวมหรือไม่

ตามระบบบัญชีคู่ ทุกรายการค้าต้องบันทึกทั้งด้านเดบิตและเครดิตเป็นจำนวนเท่ากันเสมอ (ตามมาตรฐานการรายงานทางการเงิน NPAEs — มาตรฐานบัญชีสำหรับ SME ที่ไม่ใช่บริษัทมหาชน) ดังนั้นถ้ายอดรวมทั้งสองฝั่งไม่เท่ากัน แปลว่ามีข้อผิดพลาดเกิดขึ้นในการบันทึก

เหตุผลที่ต้องทำงบทดลอง:

• ตรวจจับข้อผิดพลาด ก่อนจะจัดทำงบดุลและงบกำไรขาดทุน
• เป็นข้อมูลพื้นฐาน สำหรับรายการปรับปรุง ณ วันสิ้นงวด เช่น ค่าเสื่อมราคาที่ยังไม่ได้บันทึก
• ช่วยผู้สอบบัญชี ตรวจสอบงบการเงินได้เร็วขึ้น
• ตามกฎหมาย บริษัทและห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนต้องจัดทำบัญชีตาม พ.ร.บ.การบัญชี พ.ศ. 2543 มาตรา 10 ที่กำหนดให้ผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชีต้องปิดบัญชีครั้งแรกภายใน 12 เดือนนับแต่วันเริ่มทำบัญชี และปิดบัญชีครั้งต่อไปทุก 12 เดือน

องค์ประกอบของงบทดลอง

งบทดลองเป็นรายงานทางบัญชีประเภทหนึ่งที่มีโครงสร้างตรงไปตรงมา ประกอบด้วย 3 ส่วนหลัก:

ส่วนหัว — ชื่อกิจการ คำว่า “งบทดลอง” และวันที่จัดทำ เช่น “งบทดลอง ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2569”

ตารางบัญชี — แสดงรายชื่อบัญชีแยกประเภททุกบัญชีที่มียอดคงเหลือ พร้อมเลขที่บัญชี ยอดเดบิต และยอดเครดิต

บัญชีที่ปกติแสดงยอดฝั่งเดบิต ได้แก่:

• บัญชีสินทรัพย์ เช่น เงินสด ลูกหนี้การค้า สินค้าคงเหลือ สินทรัพย์ถาวร
• บัญชีค่าใช้จ่าย เช่น ค่าเช่า เงินเดือน ต้นทุนขาย

บัญชีที่ปกติแสดงยอดฝั่งเครดิต ได้แก่:

• บัญชีหนี้สิน เช่น เจ้าหนี้การค้า เงินกู้ระยะสั้น
• บัญชีส่วนของเจ้าของ เช่น ทุนจดทะเบียน กำไรสะสม
• บัญชีรายได้ เช่น รายได้จากการขาย รายได้อื่น

ยอดรวม — แถวสุดท้ายแสดงผลรวมเดบิตและผลรวมเครดิต ซึ่งต้องเท่ากัน

ประเภทของงบทดลอง

งบทดลองแบ่งเป็น 2 ประเภทหลัก ตามช่วงเวลาที่จัดทำ:

ตัวอย่าง: ถ้าบริษัทจ่ายค่าประกันล่วงหน้า 12,000 บาทสำหรับทั้งปี ในงบทดลองก่อนปรับปรุงจะแสดงเป็นสินทรัพย์หมุนเวียน 12,000 บาทเต็ม แต่หลังรายการปรับปรุง (ตัดเป็นค่าใช้จ่าย 1,000 บาท/เดือน) ยอดจะเปลี่ยนตามจำนวนเดือนที่ใช้ไปแล้ว

ตัวอย่างงบทดลอง

สมมติว่าบริษัท ABC จำกัด ทำธุรกิจขายสินค้าออนไลน์ มีงบทดลอง ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2569 ดังนี้:

ยอดเดบิตรวม 950,000 บาท เท่ากับยอดเครดิตรวม 950,000 บาท แปลว่างบทดลองลงตัว

จะเห็นว่า บัญชีสินทรัพย์ (101-151) และค่าใช้จ่าย (501-504) อยู่ฝั่งเดบิต ส่วนบัญชีหนี้สิน (201-202) ส่วนของเจ้าของ (301-302) และรายได้ (401) อยู่ฝั่งเครดิต ตรงตามหลักการบันทึกบัญชีในสมุดบัญชีรายวัน ซึ่งเป็นพื้นฐานของระบบบัญชีคู่ (ตามประกาศ DBD ออกตามอำนาจมาตรา 7 พ.ร.บ.การบัญชี พ.ศ. 2543 กำหนดให้บันทึกรายการภายใน 15 วันนับจากวันที่รายการนั้นเกิดขึ้น)

งบทดลอง กับ งบดุล ต่างกันยังไง

หลายคนสับสนระหว่างงบทดลองกับงบดุล ทั้งสองเป็นรายงานที่ยอดต้องลงตัวเหมือนกัน แต่มีความแตกต่างสำคัญ (ตามประกาศกรมพัฒนาธุรกิจการค้า เรื่องกำหนดรายการย่อที่ต้องมีในงบการเงิน พ.ศ. 2566):

พูดง่ายๆ งบทดลองเป็นด่านตรวจภายในก่อนจัดทำงบการเงิน ส่วนงบดุลเป็นงบการเงินจริงที่ต้องยื่นต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD — หน่วยงานที่ดูแลเรื่องจดทะเบียนบริษัทและการยื่นงบการเงิน) และงบดุลของบริษัทจำกัดต้องผ่านการตรวจสอบจากผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA) ก่อนยื่น (ตามมาตรา 11 พ.ร.บ.การบัญชี พ.ศ. 2543 ประกอบกับ พ.ร.บ.วิชาชีพบัญชี พ.ศ. 2547) ยกเว้น หจก. ขนาดเล็กตามกฎกระทรวง

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในงบทดลอง

แม้งบทดลองจะลงตัว (เดบิต = เครดิต) ก็ไม่ได้หมายความว่าการบันทึกบัญชีถูกต้อง 100% เพราะมีข้อผิดพลาดบางประเภทที่งบทดลองตรวจจับไม่ได้:

• ลงผิดบัญชี — เช่น บันทึกค่าเช่า 15,000 บาทเป็นค่าสาธารณูปโภค ยอดเดบิตเครดิตยังเท่ากัน แต่ผิดบัญชี
• ตกหล่นทั้งรายการ — ไม่ได้บันทึกรายการค้าทั้งเดบิตและเครดิต ยอดยังลงตัว แต่ขาดรายการไป
• บันทึกผิดจำนวนทั้งสองด้าน — เดบิต 5,000 เครดิต 5,000 แทนที่จะเป็น 50,000 ทั้งสองด้าน ยอดลงตัวแต่ผิดจำนวน
• กลับด้าน — ลงเดบิตเป็นเครดิตและเครดิตเป็นเดบิต ยอดเท่ากันแต่ผิดด้าน

ส่วนข้อผิดพลาดที่ทำให้งบทดลอง ไม่ลงตัว มักเกิดจาก:

• คำนวณยอดคงเหลือในบัญชีแยกประเภทผิด
• ย้ายยอดจากสมุดบัญชีรายวันไปบัญชีแยกประเภทผิดจำนวน
• ลงเดบิตอย่างเดียวโดยไม่ลงเครดิต หรือกลับกัน
• บวกลบยอดรวมในงบทดลองผิดพลาด

ถ้างบทดลองไม่ลงตัว ให้ตรวจย้อนกลับจากยอดรวม → บัญชีแยกประเภท → สมุดบัญชีรายวัน จนเจอจุดที่คลาดเคลื่อน ยิ่งทำงบทดลองบ่อย (เช่น ทุกเดือน) ยิ่งหาจุดผิดพลาดได้ง่ายกว่ารอทำตอนสิ้นปี โดยเฉพาะกิจการที่จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) ต้องยื่น ภ.พ.30 ทุกเดือนอยู่แล้ว (ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 83) การทำงบทดลองพร้อมกันจะช่วยให้ตัวเลขภาษีตรงกับบัญชี

การปิดงบการเงินที่ถูกต้องเริ่มจากงบทดลองที่ลงตัว ถ้าคุณไม่แน่ใจว่าตัวเลขในบัญชีของธุรกิจถูกต้องหรือไม่ ให้ ซิมเปิล บาลานซ์ ช่วยดูแลตั้งแต่การบันทึกบัญชีจนถึงปิดงบการเงิน

ปรึกษาฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย →

โทรปรึกษา: 092-853-5600

ดูรีวิวจากลูกค้าของเรา → Google Business Profile

ติดตาม Simple Balance → Facebook Page